Uchwalona w miniony piątek ustawa o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów to jedna z najważniejszych reform w obszarze usług psychologicznych od ponad 20 lat. W praktyce oznacza ona nie tylko uporządkowanie rynku, ale także realne konsekwencje prawne dla tysięcy osób wykonujących zawód psychologa, prowadzących gabinety, poradnie, fundacje, spółki oraz platformy świadczące pomoc psychologiczną online.
W naszej kancelarii od lat obsługujemy podmioty z sektora ochrony zdrowia, terapii i usług psychologicznych – zarówno w obszarze prawa cywilnego, gospodarczego, jak i regulacyjnego. Nowa ustawa (o ile uzyska podpis Prezydenta) istotnie zmienia ramy prawne tej działalności.
Koniec braku regulacji w zawodzie psychologa
Dotychczas w Polsce funkcjonował paradoks: psycholog był zawodem formalnie istniejącym, ale w praktyce niemal nieregulowanym. Ustawa z 2001 r. była martwa, a rynek zdominowały niejednoznaczne tytuły, brak rejestru i brak skutecznej kontroli nad tym, kto rzeczywiście ma prawo wykonywać zawód.
Nowa ustawa ten stan kończy.
Wprowadza ona bowiem ustawową definicję świadczeń psychologicznych, obowiązek posiadania prawa do wykonywania zawodu. Dodatkowo ustawa tworzy publiczny rejestr psychologów oraz samorząd zawodowy z realnymi kompetencjami dyscyplinarnymi.
Z punktu widzenia prawa oznacza to, że działalność psychologiczna staje się działalnością regulowaną, podobnie jak zawód lekarza czy adwokata.
Rejestr i prawo wykonywania zawodu – realne konsekwencje prawne
Jedną z najistotniejszych zmian jest wprowadzenie obowiązku uzyskania prawa do wykonywania zawodu psychologa oraz wpisu do rejestru.
W praktyce oznacza to, że:
- osoby wykonujące zawód bez wpisu narażają się na odpowiedzialność prawną,
- podmioty zatrudniające „psychologów” będą musiały weryfikować ich status,
- kontrakty, umowy z NFZ, granty i projekty unijne będą wymagały zgodności z nową ustawą.
W naszej praktyce już dziś widzimy, że wiele poradni, fundacji i spółek będzie musiało:
- przeanalizować umowy z personelem,
- zmienić regulaminy,
- zaktualizować treści stron internetowych i ofert,
- zweryfikować, kto faktycznie może być nazywany „psychologiem”.
Psychoterapia poza ustawą – luka o dużym znaczeniu prawnym
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów ustawy jest wyłączenie psychoterapii z katalogu świadczeń psychologicznych.
Psychoterapeuci nieobjęci ustawą o zawodzie psychologa nie będą podlegać temu samemu reżimowi, tym samym pojawi się ryzyko sporów o to, kto ma prawo oferować jakie usługi, wzrośnie również znaczenie poprawnego konstruowania umów i opisów świadczeń.
Dla podmiotów prowadzących gabinety psychoterapeutyczne, platformy online czy centra zdrowia psychicznego oznacza to konieczność precyzyjnego rozdzielenia:
- usług psychologicznych,
- usług psychoterapeutycznych,
- poradnictwa i coachingu.
To obszar, w którym błędy będą miały konsekwencje nie tylko zawodowe, ale także cywilnoprawne i administracyjne. W toku są prace nad drugą ustawą – o zawodzie psychoterapeuty, która budzi jeszcze większe kontrowersje.
Samorząd i odpowiedzialność dyscyplinarna
Nowa ustawa wprowadza samorząd zawodowy psychologów z uprawnieniami do kontroli wykonywania zawodu, prowadzenia postępowań dyscyplinarnych i wyciągania konsekwencji w przypadku działań nieetycznych i niezgodnych z ustawą.
W najbliższych miesiącach i latach z pewnością będą pojawiać się więc postępowania dyscyplinarne wobec psychologów, w tym sprawy dotyczące utraty lub zawieszenia prawa do wykonywania zawodu.
Co powinni zrobić psychologowie i podmioty medyczne już teraz?
Na podstawie naszej praktyki rekomendujemy w szczególności:
- Audyt statusu personelu – kto rzeczywiście spełnia ustawowe wymogi?
- Przegląd umów i regulaminów – czy są zgodne z nową ustawą?
- Weryfikację oferty i komunikacji marketingowej – używanie tytułu „psycholog” stanie się prawnie chronione.
- Przygotowanie do postępowań rejestrowych i samorządowych.
Podsumowanie
Nowa ustawa nie jest tylko aktem porządkującym tytuły zawodowe. To pełnoprawna reforma rynku usług psychologicznych, która wprowadza odpowiedzialność, nadzór i realne sankcje.
Dla jednych oznacza większe bezpieczeństwo i prestiż zawodu.
Dla innych – ryzyko wykluczenia z rynku, jeśli nie spełnią nowych wymogów.
Dlatego kluczowe będzie profesjonalne przygotowanie prawne do wejścia ustawy w życie.